doświadczenia chemiczne – zabawy z KMnO4

KMnO4 to nic innego jak nadmanganian potasu znany również pod nazwą manganianu (VII) potasu. Jest to sól dostępna handlowo – każdy może ją kupić w aptece w postaci niedużych różowych tabletek.  Jest on substancją o silnych właściwościach bakterio- i grzybobójczych, dlatego służy do odkażania ran czy gardła.

Do doświadczeń, które zaproponowałam Natalce zastosowałyśmy kryształy KMnO4, ale z powodzeniem można użyć tabletek w ich całej bądź sproszkowanej formie (wystarczy je wówczas rozkruszyć).

Zabawa z nadmanganianem jest przednia, bo pozwala na przeprowadzenie barwnych reakcji ze zmianą kolorów, co oczywiście bardzo podoba się dzieciom – dorosłym zresztą też.

wpr_KMnO4_1

Doświadczenie 1

Sporządzenie roztworów manganianu (VII) potasu o różnym stężeniu i zabawa w stopniowanie kolorów

wpr_KMnO4_2

Do kilku szklanek – my posiadamy probówki – wsypcie różną ilość kryształków manganianu (VII) potasu, dolejcie taką samą ilość wody i obserwujcie zabarwienie roztworów. My porównywałyśmy zabarwienie w 5 probówkach – ja wsypałam kryształki soli a Natala dodała wody, wymieszała uzyskane roztwory zauważając przy tym, że rozpuszczające się kryształki kręcąc się w wodzie tworzą jednocześnie fioletowy wirek. Bardzo jej się to podobało.

Następnie zadaniem Natalki było ułożenie probówek w kolejności roztworów od najjaśniejszego do najciemniejszego. Zadanie nie było wcale takie łatwe, co widać po zdjęciu, dlatego moja spryciula pomagała sobie w bardzo fachowy sposób przykładając probówki do czegoś białego, co pomaga w określeniu koloru, np. kartki –  Natala dokładała probówki do „białej” bluzki.

wpr_KMnO4_5

Doświadczenie 2

Redukowanie KMnO4 przy pomocy wody utlenionej w środowisku zasadowym, kwasowym i obojętnym

Do 4 probówek Natala nalała mniej więcej jednakową ilość wodnego roztworu KMnO4 (czyli kryształków soli rozpuszczonych w wodzie). Do pierwszej probówki dodała zasady – sody oczyszczonej (można tez dodać granulek do udrożniania rur, z tym że są zdecydowanie bardziej żrące w porównaniu z sodą i dlatego powinni ich dodawać dorośli, a najlepiej z małymi dziećmi zrezygnować z tej wersji), do drugiej kwasku cytrynowego (można też dodać octu), a do trzeciej i czwartej początkowo nie dodała nic. Natala skrzętnie wymieszała roztwory i obserwowała, czy coś się z nimi dzieje – czy dochodzi do zmiany barw, bąbelkowania itd. (dzieci są świetnymi obserwatorami!). Nie zaobserwowałyśmy żadnych zmian, dlatego poprosiłam Natalę, by dolała do probówki 1-, 2- i 3-ciej kilka kropel wody utlenionej (czwarta probówka pozostała odnośnikiem).

wpr_KMnO4_3

Wówczas Natala zaobserwowała, że w probówce drugiej, do której dosypała kwasku cytrynowego różowa barwa stopniowo  zanikała, a roztwór stał się bezbarwny. W przypadku roztworu obojętnego, czyli probówki trzeciej, do której Natala niczego nie dodała, zaobserwowała ona zmianę barwy z różowej na herbacianą oraz wytrącenie bardzo drobnego brunatnego osadu. Z kolei w probówce, do której dosypała sody oczyszczonej, Natala również zaobserwowała zmianę barwy z różowej na żółtą – powinna pojawić się barwa zielona.

wpr_KMnO4_4

Myślę, że pojawienie się koloru żółtego wynikało ze zbyt małej zasadowości roztworu – gdyby dodać więcej sody oczyszczonej albo granulek do udrożniania rur, zapewne zaobserwowałybyśmy oczekiwany kolor.Czy to nas jednak zmartwiło? Ani trochę, w końcu taka jest chemia – nieprzewidywalna i często nie do powtórzenia. Zresztą, czy Natala musi wiedzieć, jakie kolory mają być? Nie musi. Ważne, by coś się działo, wyjaśnienie podałam dla rodziców dzieci starszych, uczących się, dla których te informacje mogą być przydatne 😉

Doświadczenie 3

Porównywanie szybkości odbarwiania się roztworu KMnO4 w zależności od użytego odczynnika kwaśnego

Pod mądrze brzmiącą nazwą odczynników kwaśnych mam na myśli substancje o charakterze kwaśnym, które posiadałam w domu, czyli

a) ocet spirytusowy

b) ocet jabłkowy

c) kwasek cytrynowy

Natala ponownie nalała do 4 probówek mniej więcej taką samą ilość wodnego różowego roztworu KMnO4. Następnie do pierwszej probówki dodała 1 pipetkę octu spisytusowgo, do drugiej 1 pipetkę octu jabłkowego a do trzeciej na czubku łyżeczki kwasku cytrynowego, probówka czwarta pozostała odnośnikiem. Chwilę poobserwowałyśmy nasze probówki i w wyniku braku wypatrzenia diametralnych zmian, postanowiłyśmy dodać po 2-3 kropelki wody utlenionej. Dodanie wody utlenionej przyspieszyło proces obserwacji zmian barw. Bez dodania wody utlenionej również zaobserwujecie te same zmiany z tym, że będą one dużo wolniejsze.

Natala zaobserwowała, że w probówce z octem jabłkowym kolor roztworu zmienił się z różowego na malinowy podczas gdy w innych probówkach kolor różowy „był oporny”.

wpr_KMnO4_6

Po pewnym czasie w probówce z kwaskiem cytrynowym Natala zaobserwowała podobne przejście a jednocześnie w probówce drugiej kolor stawał się już żółty. Następnie kolor żółty zaobserwowałyśmy w probówce trzeciej, podczas gdy w drugiej roztwór stał się już bezbarwny.

wpr_KMnO4_7

Po kolejnym odczekaniu paru chwil głośnym „zmienia się!” Natala obwieściła zmianę w probówce pierwszej (w końcu!). Obserwowałyśmy sobie te zmiany, żartowałyśmy, kto zajmuje pierwsze, drugie, trzecie miejsce. Finalnie w każdej z probówek dostałyśmy bezbarwne roztwory z tym, że czas dojścia do takiego stanu był różny 🙂 Wy w trakcie tego wyścigu możecie uzyskać zupełnie inne wyniki, jedno jest pewne efekt końcowy będzie taki jak u nas!

wpr_KMnO4_8

Doświadczenie 4

Zmieszanie wodnego roztworu KMnO4 z olejem

My wiemy, że te warstwy się nie wymieszają, a dla dziecka to doświadczenie może być ciekawą lekcją. Po zlaniu i zaobserwowaniu warstw, Natala porządnie wytrząsnęła mieszaninę, by po chwili uzyskać początkowy efekt.

wpr_KMnO4_9 wpr_KMnO4_10

Z tą dwuwarstwą można oczywiście bawić się dalej dosypując dla przykładu sody a później kwasku cytrynowego, ale to zostawiłyśmy sobie już na kolejny raz, bo Natala chciała już sama eksperymentować. To jej samodzielne eksperymentowanie polega na zlewaniu wszystkiego ze sobą, mieszaniu w dowolnej kolejności i ilości 😀

wpr_KMnO4_11

wpr_KMnO4_12

Podczas takiego indywidualnego eksperymentowania Natala samodzielnie odkryła kolejne doświadczenie:

Doświadczenie 5

Reakcja wody utlenionej H2O2 z KMnO4

W jednej ze zlewek została Natalce niewielka ilość kryształków KMnO4. Bezpośrednio do nich Natala dolała wody utlenionej, czego efektem było syczenie i intensywne dymienie (intensywne jak na taką ilość). Czy moje dziecko się zlękło? Przeraziło? Nie, stwierdziło, cytuję: jak mamusia w pracy 🙂

wpr_KMnO4_13

Jeżeli ktoś ma jeszcze wątpliwości, czy przeprowadzać z dziećmi doświadczenia, to dodam tylko, że zabawa trwała ponad 2 godziny!

Wkrótce kolejna garść doświadczeń 🙂

Advertisements

6 komentarzy

  1. świetne eksperymenty!

    1. Dziękujemy – z niecierpliwością czekam na Twoje 😉

  2. o dziękuję bardzo za tak świetny post. mój syn jest miłośnikiem doświadczeń. super pomysł. dziś wykorzystamy.

    1. Bardzo mi miło i owocnej zabawy!

  3. Rewelacyjne doświadczenia!! muszę zrobić takie z z synem, akurat został nam nadmanganian potasu po przebytej ospie, to wykorzystamy go w edukacyjnym celu. Tylko muszę gdzieś poszukać takiego stojaka z probówkami jak Wy macie 🙂 Pozdrawiam!

    1. Bardzo się cieszę, że doświadczenia się spodobały! Udanego eksperymentowania! A jeżeli chodzi o statyw z probówkami, to najtaniej wyniesie poszukanie go na pchlich targach (choć pewnie niełatwo będzie go namierzyć). Proszę też poszukać w sklepach bądź hurtowniach chemicznych choć tam jego cena jest niestety dość wysoka… Jak co, to nadadzą się również szklanki czy kieliszki albo wąskie wazoniki do kupienia np. w Ikea 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

" To dla pamięci "

Blog o wspomnieniach

%d blogerów lubi to: